Bàn thêm về Lục Vân Tiên ... của TS. Sử học Nguyễn Mạnh Hùng.
Tiến sĩ sử học Nguyễn Mạnh Hùng là người quan tâm đến Hán Nôm - từ khi còn là sinh viên Đại học Văn khoa Sài Gòn. Ông đă được học Tứ thư, Ngũ kinh, Kinh dịch … Cũng như Thiền Chửu là người đầu tiên biên soạn từ điển Hán Việt, ông là người đầu tiên biên soạn từ điển Hán Nhật tại Việt Nam từ 1970 tại Sài Gòn trước đây. Từ vốn kiến thức ấy – ông đă được giảng dạy thêm về các loại hình triết học Trung Quốc – Do đó, khi văn học nước nhà còn có chỗ tồn nghi về truyện Tây Minh trong “Trước đèn xem truyện Tây Minh/Gẫm cười hai chữ nhân tình éo le”. Ông đă tham gia ý kiến của mình và đă được đăng trên báo Nhân Dân từ hơn 20 năm trước. Tuy còn phải lo quản lý một Trường Đại học mà ông đang làm Hiệu trưởng (Đại học Hồng Bàng TP.HCM) nhưng ông vẫn giành thời gian cho thuyết trình để làm rõ vấn đề trên. Xin độc giả tham khảo.
Viết về NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU, khảo cứu các tác phẩm của Cụ Đồ, xưa nay đă có nhiều sách báo, có nhiều nhà văn, nhà thơ, nhà sử học, nhà nghiên cứu, Tây có, ta có. Nhưng có một vấn đề vẫn còn treo tranh đă hơn một năm nay:
“Truyện LỤC VÂN TIÊN đă đến với độc giả trong hơn một thế kỷ. Nhưng măi đến ngày nay, vẫn chưa ai biết đích xác nguồn gốc cuốn truyện là gì, mặc dù câu: “Trước đèn xem truyện Tây Minh “. Cứ trơ ra đó như một thách thức.
Không phải đến bây giờ, mà ngay từ hồi NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU còn sống, người ta đă bắt đầu bàn căi về chuyện này rồi. Trần Nghĩa là một nhà nghiên cứu, cũng như nhiều người khác, từng đặt vấn đề: Truyện Tây Minh là gì? (1) Ông còn dẫn: Trần Nguyên Hạnh cho rằng “Tây Minh” là tên một tủ sách của Tô Đông Pha đời Tống. Truyện TÂY MINH có nghĩa là một cuốn truyện lấy ra từ trong ấy. A-Ben đê Mi-Sen (Abel des Michels) thì cho rằng Tây Minh ở đây không phải tên một tủ sách, mà tên một triều đại do NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU tưởng tượng ra. Và Truyện Tây Minh, có nghĩa là một câu chuyện xảy ra trong triều đại tương tự đó. Có lẽ Mi-Sen liên tưởng đến “rằng trong Gia Tỉnh Triều Minh” trong truyện Kiều cũng nên. Giải thích khác hẳn nhau như vậy,vì ông Hạnh cho “Minh” (chữ Hán) nghĩa là “Khắc”, còn Mi-Sen thì bảo “Minh” là “Sáng”. Rút cục, đó cũng chỉ là phỏng đoán.
E. Ba-Giô (E. Bojot) là người dịch Lục Vân Tiên ra tiếng Pháp thì giới thiệu Cụ Đồ thế này: Nhân khi nhàn rỗi, NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU có nhờ người ta đọc cho nghe một cuốn tiểu thuyết Trung Quốc tên là truyện Tây Minh.Vì thấy câu chuyện ấy có nhiều đoạn giống với cuộc đời mình, nên NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU đă mượn đề tài đó để sáng tác ra tập thơ Nôm, lấy tên là Lục Vân Tiên (2).
Ba-Giô lý giải như vậy cũng hơi hơi có lý, song truyện Tây Minh nào chứ? Câu chuyện xảy ra vào thời nào? Ở đâu? Và đầu đuôi câu chuyện ra sao? Vẫn bí ẩn quá!